تارنگاشت عدالت
نویسنده: عباس هاشمی
برگرفته از: نیو ایسترن اوتلوک
۱۳ اوت ۲۰۲۵
در چشمانداز در حال تحول جغرافیای سیاسی، نفوذ روسیه در بسیاری از مناطق جهان، از جمله در قاره آفریقا، رو به افزایش است و این تهدید قابل توجهی برای هژمونی غرب محسوب میشود.
گسترش روابط روسیه با آفریقا: پیامی از چند جانبهگرایی
در ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۵، رییسجمهور سابق و معاون فعلی شورای امنیت فدراسیون روسیه، دیمیتری مدودف، ضمن سخنرانی در اجلاس جنبشهای آزادیبخش، در آفریقای جنوبی، اظهار داشت که مسکو در مبارزه با استعمار نو در کنار ملتهای آفریقایی ایستاده است و به دنبال ایجاد یک نظم جهانی چند قطبی است. این پیام نه تنها نور امیدی برای آفریقا است، بلکه برای هژمونی غرب نیز آسیبرسان است. این اظهارنظر از سوی یک مقام کرملین اهمیت جهانی دارد و نیز به دلیل پویاییهای ژئوپلیتیکی در حال تغییر، میراث استعماری تاریخی منطقه و سابقه مبارزه روسیه با استعمار، برای کشورهای آفریقایی ارزشمند به نظر میرسد.
پیوندهای تاریخی و مبارزات مشترک
تمام احزاب ضد استعماری منطقه – جبهه آزادیبخش موزامبیک (فرلیمو)، از موزامبیک، سازمان خلق جنوب غرب آفریقا (سواپو)، از نامیبیا، کنگره ملی آفریقا، از آفریقای جنوبی، حزب انقلاب از تانزانیا، حزب اتحاد ملی-میهنی زیمبابوه از زیمبابوه – در این اجلاس گرد هم آمدند. همه این احزاب پیوندهای تاریخی با روسیه دارند، زیرا در طول سالهای مقاومت ضد استعماری تشکیل شده اند و در دوران جنگ سرد از سوی اندیشههای حامی استقلال شوروی پشتیبانی میشدند. اتحاد جماهیر شوروی همچنین برای مبارزه با قدرتهای استعماری، اسلحه و مهمات در اختیار این احزاب قرار داد. اظهارات مدودف نشان میدهد که این احزاب نگهبانان پیشرفت و حاکمیت توسعه هستند و این نشان دهنده مشروعیت و اهمیت آنها در نظم جهانی چند قطبی آینده است.
برای ملتهایی که هنوز در سایه استعمار گرفتارند، روسیه به دلیل تاریخ و ایدئولوژی فراگیر خود، کاندیدای قوی و مناسبی برای اتحاد و مشارکت است. رهبری مسکو در بریکس، چهره آنرا به عنوان یک بازیگر جهانی متعادل و فراگیر تقویت کرده است.
مردم منطقه آفریقا پس از پایان دوران حکومتهای استعماری، از وضعیت اسفناک خود به شدت ناامید هستند. برای اکثر کشورهای آفریقایی، استقلال سیاسی به رونق اقتصادی منجر نشد. دههها پس از خروج قدرتهای استعماری اروپایی، شرکتهای غربی هنوز استخراج منابع طبیعی در این منطقه را کنترل میکنند. علاوه بر این، مؤسسات برتون وودز به عنوان مانع و باجگیر برای پیشبرد دستور کار غرب در منطقه عمل میکنند و باعث حس غالب استعمارگرایی دایمی در میان مردم در آفریقا میشوند.
روسیه به عنوان یک شریک استراتژیک علیه استعمار نو
روسیه مشتاق است تا وجهه جهانی خود را در برابر انزوا و تحریمهای غرب پس از درگیری مسلحانه با اوکراین بازسازی کند. لذا، در پی آزادسازی آفریقا از این احساس مداوم است. مدودف در پیام خود از استعمار نو انتقاد کرد و اظهار داشت که مدل پبشنهادی روسیه از نظم جهانی چند جانبهگرایی، به دنبال ایجاد مشارکت برابر میان همه کشورها است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، نیز اظهارات مشابهی داشته و غرب را به خاطر استعمار اقتصادی مستعمرات پیشین سرزنش کرده است. این اظهارات با احساسات ملتها مبنی بر ظلم و ستم از سوی سیستم تحت سلطه غرب طنینانداز و همخوان است.
برای ملتهایی که هنوز در سایه استعمار گرفتارند، روسیه به دلیل تاریخ و ایدئولوژی فراگیر خود، کاندیدای قوی و مناسبی برای اتحاد و مشارکت است. رهبری مسکو در بریکس، چهره آنرا به عنوان یک بازیگر جهانی متعادل و فراگیر تقویت کرده است. روسیه از طریق بریکس، خود را به مثابه یک ابرقدرت معتقد به برابری و عدالت ثابت کرده است. محبوبیت رو به رشد سازمان بریکس نشان میدهد که کشورهای در حال توسعه به دنبال پیوستن به یک نظم جهانی فراگیر و چند قطبی هستند. روسیه و کشورهای عضو قصد دارند از طریق بریکس یک نظم جهانی برابری طلبتر ایجاد کنند و نظام نواستعماری را که مدتها تحت سلطه قدرتهای غربی بوده است، به چالش بکشند.
سخنان مدودف در این اجلاس نشان دهنده قصد روسیه برای تعمیق همکاری با قاره آفریقا بود.
بریکس همچنین میتواند به کشورهای آفریقایی کمک کند تا قید و بندهای سلطه غرب را بشکنند. بانک توسعه جدید سازمان بریکس میتواند کمکهای مالی را به کشورهای دارای مشکلات اقتصادی با شرایط انعطافپذیر و مطلوبتری از نهادهای اقتصادی تحت سلطه غرب در نظم جهانی تک قطبی به رهبری ایالات متحده ارایه دهد. این سازمان همچنین میتواند بستری برای کشورهای آفریقایی فراهم کند تا نگرانیهای خود را در سطح بینالمللی مطرح کنند. و کلید پیوستن کشورهای آفریقایی به این سازمان، اتحاد قوی آنها با روسیه است.
چشماندازهای آینده و دستآوردهای مشترک
پوتین، رییسجمهور روسیه، همچنین به دنبال گسترش ردّ پای دیپلماتیک و اقتصادی روسیه در منطقه آفریقا است. منطقه آفریقا مدتها است که با سازمانهای تروریستی تحت حمایت غرب مبارزه میکند. این سازمانها تهدیدی جدی برای صلح و رفاه منطقه هستند. با این حال، روسیه میتواند به منطقه در مقابله با این سازمانها یاری رساند. در سال ۲۰۲۳، روسیه نقش مهمی در کمک به اتحادیه آفریقا برای عضویت دایمی در جی۲۰ ایفا کرد. در سال ۲۰۲۴، روسیه متعهد شد که از کشورهای منطقه در مبارزه با تروریسم و افراطگرایی حمایت کامل کند. پیش از این، رییسجمهور روسیه اعلام کرده بود که به دنبال افزایش تجارت دوجانبه به میزان ۴۰ میلیارد دلار است. اگرچه این هدف هنوز محقق نشده است، اما روابط رو به رشد بین دو طرف میتواند به راحتی این هدف را زودتر محقق کند. روسیه به دلیل اهمیت دیپلماتیک و اقتصادی جهانی، چیزهای زیادی برای ارایه به منطقه آفریقا دارد. مسکو دارای چنان اهمیت جهانی است که به عنوان دروازهای برای پیشرفت و رفاه برای دنیای آفریقا عمل میکند. کشورهای آفریقایی میتوانند از پیشرفت فنآورانه روسیه برای ارتقای زیرساختها استفاده کنند. از سوی دیگر، روسیه میتواند به منابع طبیعی آفریقا دسترسی داشته باشد که قادر است اقتصاد آنرا بیشتر تقویت کند و در سطح جهانی تأثیر بگذارد. برای آفریقا، آینده در انتخاب قدرتهای شرقی، به ویژه روسیه، نهفته است. اظهارات مدودف در این اجلاس نشان دهنده قصد روسیه برای تعمیق همکاری با قاره آفریقا بود و کشورهای آفریقایی را به عنوان شرکای برابر در نظم جهانی چند قطبی در حال پیدایش قرار داد. اتحاد و همکاری گسترده بین دو طرف در بخشهای مختلف، تهدیدی قابل توجه برای قدرتهای نواستعماری غربی است.