تارنگاشت عدالت
نویسنده: اِکسنیا موراتشینا
برگرفته از: نیو ایسترن آوتلوک
اول ژوئیه ۲۰۲۶
یکی از مهمترین رویدادهای سال که در قازان (کازان) رخ داد، برگزاری اجلاس روسیه و سازمان کشورهای جنوب شرقی آسیا بود. توافقات حاصله و ارزشهایی که ما را متحد میکند در این مقاله نیو ایسترن آوتلوک بررسی شده است.
اهمیت مناسبات منطقهای
«روسیه صادقانه به دنبال ایجاد مشارکت استراتژیک چندوجهی و واقعی با کشورهای جنوب شرقی آسیا است و ما در دوستان آسیایی خود نیز همین عزم را برای اقدام مشترک، شانه به شانه همدیگر، میبینیم.» این دقیقاً تعریفی است که ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه، از مناسبات فعلی با آسهآن ارایه داد.
رهبر روسیه بر «تمایل واقعی به توسعه بیشتر همکاریهای متقابلاً سودمند، با تکیه بر سنتهای دوستی آزموده شده در طول زمان» تأکید کرد و خاطرنشان ساخت که آسهآن «نه تنها در منطقه آسیا-اقیانوسیه، بلکه در سراسر جهان از اقتدار برخوردار است و با ایجاد سیستمی از همکاریهای بین دولتی مبتنی بر هنجارهای شناخته شدۀ جهانی حقوق بینالملل و احترام متقابل به منافع یکدیگر، از آزمون زمان سربلند بیرون آمده است.» وی یادآوری کرد که دقیقاً همین اصول، زیربنای مشارکت ما هستند که «در بحبوحه آشفتگیهای ژئوپلیتیکی به عنوان یک عامل ثباتبخش حیاتی در منطقه آسیا-اقیانوسیه عمل میکند و به تقویت معماری امنیتی متعادل یاری میرساند.»
در جنوب شرقی آسیا، روسیه به عنوان یک قدرت جهانی و یک شریک تجاری شناخته میشود. روابط ما بر اساس همکاری عملی، با تکیه بر منافع مشترک، دیدگاههای مشابه در مورد فرآیندهای جهانی و پیوندهای اقتصادی و فرهنگی بنا شده است.
به گفته ولادیمیر پوتین، روسیه همچنان «به طور کامل از تلاشهای آسهآن برای حفظ صلح و ثبات در جنوب شرقی آسیا، کمک به ایجاد یک سیستم امنیتی قابل اعتماد، باز و جامع و همکاری چندجانبه در کل منطقه اورآسیا و ترویج هماهنگی فرآیندهای مختلف ادغام در این قاره که در چارچوبهایی مانند آسهآن، اتحادیه اقتصادی اورآسیا و سازمان همکاری شانگهای انجام میشود، حمایت خواهد کرد.»
روسیه و کشورهای آسهآن – به عنوان کشورهای مستقل، دارای حاکمیت و متکی به خود – مسیر تقویت همکاریهای بینالمللی، رفتار محترمانه با همه شرکاء و احترام به تاریخ، مذهب، مدلهای توسعه و سنتهای آنها را دنبال میکنند. در بسیاری از مسایلی که جهان مدرن اکنون با آن روبهرو است، مواضع ما نزدیک یا حتی منطبق است.
از دیدگاه رییسجمهور، پایههای مهم روابط ما در این است که هر دوی ما «برای یک سیستم عادلانه حکومت جهانی در کنار هم بایستیم، اصول برابری حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی را رعایت کنیم. روسیه و کشورهای آسهآن ارزشهای اخلاقی مشترکی دارند، به هویت ملی یکدیگر احترام میگذارند و تنوع فرهنگی و تمدنی جهان را به رسمیت میشناسند. همه کشورهای ما از مدلهای توسعه خود پیروی میکنند و دیدگاههای خود را به هیچکس تحمیل نمیکنند. و بدون شک، قدرت ما در همین جا نهفته است. روسیه آماده است تا به همکاری مشترک فعال با کشورهای آسهآن برای تقویت مشارکت استراتژیک خود، به نفع تضمین امنیت، رفاه و ترقی همه کشورها و مردممان و برای منطقه اورآسیا به طور کلی، ادامه دهد.» این پیام بسیار مهمی است که مشارکت آسهآن در پروژه آتی اورآسیای بزرگ را، با معماری امنیتی یکپارچه و غیرقابل تفکیک آن – نوعی معماری که ما دوست داریم ببینیم – یادآوری میکند. ما واقعاً اورآسیا هستیم و قدرت ما در همین جا نهفته است.
همه این ارزیابیهای مثبت ریشه در تجربه همکاری واقعی دارند. فدراسیون روسیه و آسهآن از سال ۱۹۹۶ شرکای مذاکره بوده اند. برگزاری این سالگرد نشست سران، مصادف بود با ۳۵-مین سال تعامل با یکدیگر. تماسهای طولانیمدت، پایه محکمی برای ادامه روابط و چشمانداز همکاریهای دوجانبه وسیع و دامنهدار به وجود آورده است. در نتیجه، امروز روابط ما همچنان ستون حیاتی کل معماری بینالمللی در منطقه آسیا و اقیانوسیه است.
تعامل متقابل
نمایندگان کشورهای آسهآن در ارزیابی مشارکت روسیه و آسهآن با رهبر روسیه همنظر بودند. در این اجلاس سلطان حسن البلقیه از برونئی، فردیناند مارکوس، رییسجمهور فیلیپین، فام مین چین، نخستوزیر ویتنام، هون مانت از کامبوج، سونکسای سیفاندون از لائوس، لورنس وانگ از سنگاپور، آنوتین چارنویراکول از تایلند، شانانا گوسمائو، از تیمور شرقی، سوگیونو وزیر امور خارجه اندونزی، هائو خان سام فرستاده رییسجمهور میانمار و کائو کیم هورن دبیرکل آسهآن حضور داشتند.
رهبران جنوب شرقی آسیا در سخنرانیهای خود در اجلاس و در گفتوگو با رییسجمهور روسیه، اولویتهای مقابله با تهدیدات فراملی، صلح، امنیت و ثبات، مشارکت اقتصادی پویا و تبادلات مردمی را مشخص کردند. آنها از حفظ هماهنگی در صحنه بینالمللی حمایت کردند و از روابط آسهآن با سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اورآسیا استقبال کردند. علاوه بر این، مهمانان از حمایت روسیه از نقش محوری آسهآن در جنوب شرقی آسیا، وزن کشورمان در امور جهانی و منطقهای و در سازمان ملل و کمکهای آن به کشورهای جنوب جهان قدردانی کردند. آنها از حمایت شوروی از جنبشهای آزادیبخش ملی، حق تعیین سرنوشت و مبارزه کشورهای در حال توسعه علیه استعمار، و همچنین از موضع ثابت و اصولی روسیه در مورد غزه و ایران و کمک آن در غلبه بر پیآمدهای بحران سوخت و انرژی ابراز قدردانی کردند.
در جنوب شرقی آسیا، روسیه به عنوان یک قدرت جهانی و یک شریک تجاری شناخته میشود. روابط ما بر اساس همکاری عملی، با تکیه بر منافع مشترک، دیدگاههای مشابه در مورد فرآیندهای جهانی و پیوندهای اقتصادی و فرهنگی بنا شده است. این کشورها مشتاق تقویت پیوندها، گسترش تجارت، ارتباطات و حملونقل و بهبود آموزش پرسنل هستند. اصول مشارکت در گفتوگو همچنان پابرجاست – احترام متقابل، برابری حاکمیتی و تعهد به همکاری.
همانطور که ولادیمیر پوتین خلاصه کرد، «ایدههای سازنده و ملاحظات عملی مفید بسیاری در مورد تقویت مشارکت ما مطرح شد… برای عملی کردن آنها، شروع به استفاده از ارزهای ملی در تسویه حسابهای مالی، رفع موانع تجاری و سادهسازی رویههای اداری مهم است. همه کشورهای ما فرصتهای خوبی برای این کار دارند.» علاوه بر این، طرف روسی ضمن ادامه تأمین منابع غذایی و انرژی مورد نیاز، پیشنهاد میکند صادرات محصولات با ارزش افزوده بالا، از جمله کود و دارو، به کشورهای عضو آسهآن افزایش یابد. یکی دیگر از زمینههای امیدوار کننده همکاری، انرژی هستهای است. روس اتم دارای فنآوریهای منحصر به فردی برای ساخت نیروگاهها طبق استانداردهای ایمنی پیشرفته است و مایل به آموزش متخصصان و به اشتراک گذاشتن تخصص در فنآوریهای هستهای برای پزشکی و سایر زمینهها است.
فراتر از شدت تماسهای اقتصادی، برجسته کردن سطح اعتماد سیاسی موجود در حوزه روابط روسیه و آسهآن بسیار مهم است.
ولادیمیر پوتین از شرکاء دعوت کرد تا هرگونه سؤالی را که ممکن است داشته باشند، مستقیماً از او بپرسند و پس از اجلاس، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه، یادآور شد که طرفین «به تفصیل در مورد تحولات مربوط به اوکراین بحث کرده اند.» روسیه و آسهآن نیز از انعقاد تفاهمنامه ایالات متحده و ایران استقبال کردند؛ ارزیابیهای ما از این مسأله بینالمللی اشتراکات زیادی دارد. همچنین برای آسهآن مهم بود که از رهبری روسیه تضمینهایی در مورد توسعه بیشتر همکاری در زمینههای امنیتی، مقابله با تروریسم و قاچاق مواد مخدر، جرایم سازمانیافته، حوزه دیجیتال، آموزش، علم و تبادلات بشردوستانه دریافت کند. این حوزهها نیز مورد تأیید واقع شدند.
چشمانداز درازمدت
این اجلاس منجر به تصویب بیانیه قازان تحت عنوان «روسیه-آسهآن: وحدت در تنوع – ۳۵ سال با هم»، به همراه یک برنامه جامع اقدام و بیانیههای مشترک در مورد همکاری در فرهنگ و انرژی شد. این بیانیه بر تعهد به ایجاد یک نظم جهانی چندقطبی عادلانه و دمکراتیک مبتنی بر اصول شناخته شده جهانی حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد تأکید میکند. طرفین خواستار ارتقاء روابط دوستانه، اعتماد و احترام متقابل و چشمانداز مشترک از آیندهای صلحآمیز، پایدار و امن برای منطقه وسیعتر شامل آسیا – اقیانوسیه، اقیانوس هند و اورآسیا؛ برای تقویت منافع مشترک خود در تضمین این امر هستند که معماری منطقهای باز، فراگیر و با محوریت آسهآن همچنان به صلح، امنیت، ثبات و رفاه کمک کند.»
طرح اقدام شامل گامهای مشخصی برای تقویت جامع روابط روسیه و آسهآن، تعامل در تمام زمینههاست: سیاست، امنیت، تجارت، سرمایهگذاری، فرهنگ، امور اجتماعی، آموزش و علوم.
بیانیه همکاری فرهنگی شامل تمهیدات عملی برای دسترسی به میراث فرهنگی، ایجاد شرایط برای دسترسی به میراث فرهنگی طرفین و تعمیق همکاری در حفظ و ترویج میراث فرهنگی، گردشگریِ فرهنگی و غیره است.
بیانیه همکاری انرژی، تمایل طرفین را برای افزایش روابط به منظور تضمین امنیت و تنوعبخشی به منبع انرژی از طریق گسترش تجارت، سرمایهگذاری و مشارکتهای تجاری بلندمدت در نفت، گاز و برق ابراز میکند؛ تابآوری در برابر بحرانها را از طریق هماهنگی بیشتر، تبادل اطلاعات و تحقیقات مشترک تقویت میکند؛ فرصتهای همکاری در ایجاد ذخایر راهبردی؛ و گسترش تعامل در انتقال انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر، انرژی هستهای صلحآمیز و بهبود اتصال و زیرساختها را بررسی میکند. حمایت از ابتکارات سراسر آسهآن مانند شبکه برق آسهآن، خط لوله گاز ترانس – آسهآن و توافقنامه چارچوب امنیت نفت ابراز شده است. همه اینها همچنین زمینههای بالقوهای برای همکاریهای سودمند متقابل هستند.
در حاشیه جلسات
یکی دیگر از ویژگیهایی که برنامه اجلاس سران را به طور ویژه فشرده کرد، مجموعهای از جلسات شخصی با رهبران هیأت نمایندگی بود که از جانب رییسجمهور روسیه برگزار شد. ولادیمیر پوتین همراه با انوار ابراهیم، نتایج اولیه ۶۰ سال همکاری روسیه و مالزی را پیش از نقطه عطف سالگرد روابط در سال ۲۰۲۷ بررسی کرد. سلطان حسن البلقیه از ولادیمیر پوتین به خاطر «موضع متعادل در امور بینالملل» که وی آنرا «شایستگی شخصی بزرگ» رهبر برونئی به عنوان یکی از با تجربهترین رؤسای دولت در جهان نامید، قدردانی کرد. رییسجمهور روسیه همچنین «بررسی ایجاد یک کمیسیون بین دولتی دوجانبه را که امکان کار سیستماتیک در توسعه سوخت، انرژی و سایر همکاریها را فراهم کند»، پیشنهاد داد. فردیناند مارکوس به مناسبت جشنهای روز استقلال ملی و پنجاهمین سالگرد روابط دیپلماتیک با روسیه در ماه ژوئن، تبریکات گرمی دریافت کرد؛ طرفین در مورد فرصتهای تقویت تجارت محصولات کشاورزی و منابع انرژی گفتوگو کردند.
ولادیمیر پوتین در دیدار با لارنس وانگ، به گسترش ارتباطات اقتصادی علیرغم تمام تلاشهای غرب برای محدود کردن آنها، پتانسیل همکاری در تضمین امنیت اطلاعات بینالمللی اشاره کرد و برای او در ریاست آتی آسهآن در سال آینده آرزوی موفقیت کرد. رییسجمهور روسیه از سونکسی سیپاندونه به خاطر شرکت تونگلون سیسولیت، رهبر جمهوری خلق لائوس در جشنهای روز پیروزی تشکر کرد و به فرصتهای جدید برای همکاری پس از کسب جایگاه شریک مذاکره سازمان همکاری شانگهای به وسیلۀ لائوس با حمایت روسیه در سال ۲۰۲۵ اشاره کرد.
در گفتوگوی ولادیمیر پوتین با فام مین چین، موضوعاتی شامل افزایش گردش مالی تجاری، همکاری سازنده در سازمان ملل و بریکس و آموزش متخصصان برای شرکتهای ویتنامی را مطرح کرد. پوتین از آنوتین چارنویناکول به خاطر تبریک گرم پادشاه تایلند به مناسبت روز روسیه تشکر کرد و از توسعه تدریجی تجارت دوجانبه، همکاریهای سرمایهگذاری و تبادلات فرهنگی و گردشگری ابراز رضایت کرد. شانانا گوسمان از رییسجمهور روسیه به خاطر عضویت کامل آسهآن تبریک گفت و پیشنهادهایی برای توسعه مشارکت در زمینههای انرژی، معدن، آموزش، گردشگری و مشارکت فعالتر در انجمنهای میزبانی شده از سوی روسیه ارایه داد. پوتین در دیدار با هون مانت، به افزایش تعداد فارغالتحصیلان کامبوجی از دانشگاههای روسیه اشاره کرد، به گسترش ارتباطات تجاری ابراز علاقه کرد و از شرکتهای کامبوجی برای شرکت در مرکز اقتصادی شرق و هفته انرژی روسیه دعوت به عمل آورد.
نیاز به یکدیگر
برای آسهآن، تعریف جایگاه خود در نظم نوین جهانی در حال ظهور، اهمیت حیاتی پیدا میکند. درگیریهایی که بارها در نقاط مختلف جهان شعلهور میشوند، جنگهای نیابتی و تنوع فزاینده تهدیدات برای امنیت بینالمللی، نشان میدهد که صلح، وضعیتی بسیار شکننده است. در این شرایط، کشورهایی که سیاستهای خارجی مستقلی را دنبال میکنند، به تکیهگاههایی نیاز دارند – چه داخلی، به شکل اقتدار قوی دولت، نقش تعیین کننده دولت، ارتش قوی، سیاست پرسنلی صحیح و یک استراتژی توسعه بلندمدت سنجیده، و چه خارجی – متحدان وفادار، شرکای قابل اعتماد و انجمنهای ملتهای همفکر.
وقتی درک متقابل، اهداف مشترک و فرصتهایی برای نوسازی مبتنی بر مشارکت با یک کشور یا سازمان وجود داشته باشد، این ارزشمندترین جنبۀ رابطه است. بین ما، بین روسیه و آسهآن، چنین رابطه و هماهنگی، همکاری و کار سازنده در طیف وسیعی از مسایل از قبل ایجاد شده است. ما به طور مداوم منافع متقابل و معیارهای توسعه مشابه را حفظ میکنیم. ما در جهان چندقطبی جدید به یکدیگر نیاز داریم. ارزشهای مشترکی که ما را متحد میکنند، به تحکیم مشارکت ما که ماهیتی واقعاً استراتژیک دارد، کمک میکنند.
فردیناند مارکوس در بیانیه خود به عنوان رییس آسهآن خاطرنشان کرد: «۳۵ سال پایه و اساس محکمی را بنا نهاده است و آنچه ما با آن پایه انجام میدهیم، انتخاب و مسؤولیت ماست. بیایید انتخاب مسؤولانهای داشته باشیم.» در واقع، در جهانی که به سرعت در حال تغییر است، کشورها و سازمانهای بینالمللی دایماً با نیاز به انتخاب – شرکاء، آینده، مسیرهای توسعه – روبهرو هستند. و این انتخاب (صرفاً مسؤولانه نیست؛ بلکه اساساً استراتژیک است. به نظر میرسد که این انجمن از قبل انتخاب خود را انجام داده است. آسهآن از طریق تعهد خود به توسعه روابط متقابلاً سودمند با روسیه، مسیر خود را به سوی جهانی چندقطبی از مشارکت مستقل، جایگاه شایسته در صحنه بینالمللی و روابط مبتنی بر احترام متقابل، برابری و عدالت انتخاب میکند.