تارنگاشت عدالت
نویسنده: داوید روسی
برگرفته از: sinistra.ch
دسامبر ۲۰۲۴
تاملاتی در مورد جهتگیری سوسیالیستی طولانی جمهوری عربی سوریه از ۱۹۷۱ تا ۲۰۲۴
بیش از نیم قرن، تاریخ سوریه با جهت گیری روشن سوسیالیستی و در دو دهه اول، همچنین با همکاری نزدیک با اتحاد جماهیر شوروی مشخص شده بود. روابط دوستانه ای که تا آنجا پیش رفت که “محمد احمد فارس” اولین فضانورد عرب بود که در اوایل دهه ۱۹۸۰ در برنامه فضایی Interkosmos شرکت کرد، در ژوئیه ۱۹۸۷ با سایوز به ایستگاه فضایی MIR پرواز کرد و یک هفته در آنجا ماند. او قبل از این که به یک قهرمان محبوب و مشهور سوریه تبدیل شود به عنوان قهرمان اتحاد جماهیر شوروی موفق به دریافت مدال لنین شد
حافظ اسد سوریه را به اردوگاه سوسیالیسم هدایت کرد
استقلال و حاکمیت ملی به رهبری حافظ اسد
سوریه در سال ۱۹۴۶ به طور رسمی خود را از استعمار فرانسه آزاد کرد، اما در واقع استقلال خود را در سال ۱۹۵۸ که با پیوستن به پروژه پان عرب ناصر به دست آورد. این مرحله پس از جنگ شش روزه در سال ۱۹۶۷ به پایان رسید: جمال عبدالناصر، رئیس جمهور بزرگ مصر در ورود به دمشق پس از شکست نظامی در جنگ شش روزه توسط حافظ اسد، وزیر دفاع، که او را مسئول اصلی این شکست دانست، تحقیر شد. حافظ اسد در سال ۱۹۷۱ خود قدرت را به دست گرفت و سیاست داخلی کشور را بیشتر به سمت یک سیستم اجتماعی سوسیالیستی تغییر داد که قادر بود شهروندان را از حمایت و حقوق اجتماعی (آموزش و مراقبت های بهداشتی و غیره) بهرهمند کند. این تغییر در مورد سیاست خارجی نیز صادق بود و سوریه آشکارا در کنار اردوگاه شوروی قرار گرفت. با این حال، این کشور به طور رسمی به هیچ یک از ساختارهای اقتصادی یا نظامی پیشنهادی مسکو نپیوست، هرچند که تجارت با کشورهای Comecon بر تجارت با همسایگان عرب و ترکیه غالب بود.
مسیحیان سوری از همه فرقهها وفادارترین هواداران کشور سوسیالیستی
دولت بشار اسد و بحران اجتماعی-اقتصادی
در سال ۲۰۰۰ بشار اسد جانشین پدر شد. او برای احیای اقتصاد که در اثر فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ضعیف شده بود، راه نسبتاً فاجعهبار آزادسازی را در پیش گرفت که در واقع، مانند سایر نقاط جهان، به نفع عدهای و به ضرر عدهای دیگر بود و امکانات خدمات اجتماعی برای شهروندان به طور کلی کاهش یافت.
در طول یک دهه، مخالفان قویتر شدند. اینها اغلب با گروه هایی مرتبط بودند که مخالف جهت گیری سکولار دولت بودند و در سطح بین المللی با نیروهای آتلانتیکی که به دنبال تضعیف همکاری سوریه با روسیه و ایران بودند، همکاری می کردند. با این حال سوریه همچنان توانست انسجام داخلی خود را حفظ کند. این امر بر اساس احترام به جهت گیری های مختلف سیاسی و مذهبی در جوامع مختلف مسیحی باستان و همچنین همزیستی سنی ها و شیعیان در بین مسلمانان بود. و یک موضعگیری بین المللی که – همچنین به دلیل حمایتی که از طریق دمشق از حزب الله لبنان صورت گرفت – اتحاد با ایران را تقویت کرد و سوریه را عملاً در اردوگاه چند قطبی در حال ظهور چین و روسیه قرار داد.
بشار اسد و شی جین پینگ: جهتگیری بین المللی جمهوری عربی سوریه در اردوگاه چند قطبی بود.
در سال ۲۰۱۱، دولت اوباما تصمیم گرفت انقلاب های عربی را اختراع کند. در برخی موارد، برای جلوگیری از انفجار خشم اجتماعی در کشورهای تابع منافع واشنگتن و دارای مشکلات عمده اجتماعی مانند تونس و مصر و در برخی دیگر، برای تضعیف مخالفان سیاسی و اقتصادی مانند قذافی و اسد. در حالی که ویرانی لیبی سوسیالیستی با اقدام مشترک بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده به طرز خونینی صورت گرفت و جنگ داخلی وحشتناکی را آغاز کرد که تا امروز پایان نیافته است، این تحول در سوریه غیر قابل باور بود: در ماه مارس ۲۰۱۱، سفارت ایالات متحده آمریکا برای تشویق به راه انداختن یک جنگ داخلی در خیابان ها اسلحه پخش کرد و رسانه های غربی، طبق معمول، سکوت کردند.
جنگ داخلی و شکست بازسازی
و بدین سان سومین دوره و بی شک دراماتیک ترین دوره در تاریخ سوریه سوسیالیستی آغاز شد. جنگی داخلی که به مدت هفت سال کشور را به خون کشید و در آن بدترین بنیادگرایان با بی رحمترین چاقوکشان متحد شدند، از القاعده و النصره گرفته تا دراماتیک ترین و خشن ترین فاز داعش که در سال ۲۰۱۴ آغاز شد. روسها، ایرانیها و حزبالله لبنان تصمیم گرفتند برای نجات سوریه از تاریکاندیشی وحشیانه و خونینی که توسط دولت اسلامی تبلیغ میشد، مداخله کنند. اینها اساساً از طرف قدرتهای آتلانتیکی حمایت میشدند و یا حداقل با مخالفت آنها روبهرو نبودند.
سربازان روسی در حلب: سهم آنها در پیروزی بر داعش و دیگر سازمان های تروریستی بسیار مهم بود.
صلح سال ۲۰۱۸ جزئی و فریبنده بود، به طوری که بسیاری معتقدند که هرگز واقعاً صورت نگرفت: بشار اسد، که مجدداً در اتحادیه عرب پذیرفته شد، برای بازسازی کشور حمایت مالی از اتحادیه عرب (اما همچنین از ایران و روسیه) جمع آوری کرد. با این حال، با درنظر گرفتن ویرانیهای سنگین، روند بازسازی کند و پر زحمت بود. دولت سوریه با مشکلات داخلی به ویژه آفت فساد روبهرو بود و مهمتر از همه، نتوانست وحدت ملی را احیا کند. اگرچه با اینکه بخش عمده کشور در آن لحظه تحت کنترل دولت دمشق قرار داشت ولی این کشور هنوز به مناطق مختلف اشغالی تقسیم شده بود. بخش قابل توجهی از شمال کشور در دست کردها است، برخی مناطق در دست مخالفان طرفدار ترکیه، برخی دیگر در دست گروههای وابسته به بنیادگرایان و برخی مناطق حتی در کنترل گروههایی است که هنوز به داعش متکی تعلق دارند. ایالات متحده آمریکا در شمال شرق کشور، با کمک نیروهای دمکراتیک سوری کرد SDF ، از میادین نفتی بهره برداری میکند و مناطق گندم خیز را اشغال کرده است که همراه با تحریم های غرب، اقتصاد کشور را به شدت تضعیف کرده است. علاوه بر این، بلندیهای جولان از سال ۱۹۶۷ در اشغال اسرائیل قرار دارد. در مجموع، این وضعیتی بود که تلاشهای نظامی طاقتفرسا را لازم مینمود و چشمانداز بازسازی را مختل میکرد، و همچنین انرژیهای اقتصادی را که بهتر بود به نفع شهروندان استفاده شود که متاسفانه امکان پذیر نبود جذب کرد.
سقوط
تکه تکه شدن ارضی، فقدان انسجام داخلی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی – همه اینها به دلسردی شهروندان منجر شد و اعتبار دولت را در نظر بسیاری از مردم سوریه تضعیف کرد. در نخستین روزهای دسامبر ۲۰۲۴، جنبش اسلامی هیئت تحریر شام (سازمان آزادی شام) به رهبری ابومحمد الجولانی تقریباً بدون هیچ مقاومتی حلب را تصرف کرد. الجولانی روز ۸ دسامبر وارد دمشق شد و با محمد غازی الجلالی، نخست وزیر سوریه که مایل به مشارکت در انتقال به یک سازمان دولتی جدید بود، ملاقات کرد.
ابومحمد الجولانی، رهبر هیئت تحریر الشام.
بحث در مورد نقشی که آتلانتیکیها، اسرائیلیها، ترکها، روسها و ایرانیها در این گذار ایفا کردهاند و خواهند داشت، هنوز زود است. همچنین اظهار نظر در مورد تحولات داخلی و منطقه ای آینده سوریه جدید که در حال حاضر در حال شکل گیری است، نامناسب است. از نظر تئوریک، سناریوهای زیادی قابل تصور است، از یک دولت جدید احتمالی که تعهدات بین المللی طولانی مدت سوریه را تایید کند تا انتخاب جای جدید و کاملا غیرمنتظره سوریه در جبهه آتلانتیکی، که می تواند یک سری خطرات غیرقابل پیش بینی بی ثباتی را برای کل آسیای صغیر و شاید نه تنها برای آن ایجاد کند.
با این حال، آنچه مسلم است این که در آسمان گرگ و میش سربی دسامبر، تاریخ جمهوری عربی سوریه با جهتگیری سوسیالیستی، همانطور که ما آن را برای نیم قرن می شناختیم، به پایان رسید.
۱ دیوید روسی، کارشناس تاریخ، معلم و روزنامه نگار است. او در میلان ریاست مرکز مطالعات آنا سگرز را بر عهده دارد و عضو انجمن مطبوعات خارجی میلان می باشد.